Bouwwerken en monumenten van Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat voelt zich niet alleen verantwoordelijk voor de cultuurhistorische waarden van het landschap bij de aanleg van weg en water, maar is ook trots op zijn eigen verleden en draagt daar ook zorg voor.
In totaal beheert Rijkswaterstaat 5.500 bouwwerken, waarvan er bijna 1.700 dateren van voor 1966. Van deze 1.700 objecten hebben ongeveer honderd de status van een rijksmonument. Om er een paar te noemen:
- De Beatrixsluis in Nieuwegein (1933); bijzonder vanwege de modernistische architectuur van de heftorens.
- De Waalbrug bij Nijmegen (1936); de grootste boogbrug met een hoofdoverspanning van 244 meter.
- De vuurtoren Brandaris op Terschelling (1594); de oudste en meest bekende van de zeventien vuurtorens die Rijkswaterstaat nu beheert. Hoogte 56 meter, vierkant en opgetrokken uit baksteen, zoals de meeste vuurtorens van voor 1800.
- De stuw bij Lith (1936), de eerste stuw met gelaste schuiven.
De Beatrixsluis met heftoren
De jongste geschiedenis
Het is niet altijd mogelijk om het verleden te sparen. En niet alles is de moeite van het bewaren waard. Soms wordt de keuze gemaakt om één fraai exemplaar te restaureren, in plaats van alle sluizen van hetzelfde type te behouden. Sloop en vervanging zijn vaak hard nodig, juist om ons nationale netwerk van wegen en vaarwegen veilig te kunnen behouden.
Vuurtoren Brandaris, Terschelling
Keuzes maken: wat willen we bewaren?
De keuze wat we in stand willen houden ligt niet altijd voor de hand. Rijkswaterstaat beheert objecten uit de 19de eeuw waar het bijzondere niet meteen van af te zien is, maar die wel zeldzaam zijn. Denk aan een bakstenen duiker of riool uit de 17de eeuw. Moderne bouwwerken (viaducten, tunnels) zijn soms bijzonder qua vormgeving of kenmerkend voor een bepaalde bouwstijl.
Waarde in kaart brengen
Rijkswaterstaat heeft in kaart gebracht welke cultuurhistorisch interessante objecten Rijkswaterstaat onder zijn hoede heeft. Van die objecten is de cultuurhistorische waarde vastgesteld en een rangorde in belangrijkheid. Zo kan afgewogen worden aan welke objecten bijvoorbeeld voorrang gegeven moet worden bij onderhoud en reparaties.
Goed en veilig functioneren voorop
Zolang bouwwerken nog in gebruik zijn, let Rijkswaterstaat eerst op goed en veilig functioneren van een bouwwerk, pas daarna op het cultuurhistorische belang. Zo werd de beschadigde regelklep van de stuw bij Lith vervangen door een nieuw exemplaar. Wel werd daarvoor een replica van het oorspronkelijke ontwerp gebruikt, inclusief ouderwetse klinknagelverbindingen, omdat deze stuw een Rijksmonument is.
Overdragen beheer
Soms zijn sluizen, bruggen of andere bouwwerken niet meer in gebruik, maar moeten ze wel behouden blijven vanwege cultuurhistorische waarde. Dan wordt het beheer – als dat mogelijk is - overgedragen aan gemeenten, provincies, of de Rijksdienst voor Monumentenzorg.
Sluis Lith
